İki Boş Sandalye

2026 Grammy Ödülleri’nde Bad Bunny, Debí Tirar Más Fotos albümüyle Yılın Albümü ödülünü kazanarak müzik tarihine geçti. Albüm yalnızca müzikal içeriğiyle değil, kapağıyla da güçlü bir etki yarattı: çimlerin üzerinde duran iki beyaz plastik sandalye. Bahçelerde, sokaklarda, okullarda ya da kamusal alanlarda defalarca gördüğümüz, üst üste dizilebilen bu tanıdık sandalyeler, tek parça plastikten kalıplanarak üretilmeleri nedeniyle monoblok olarak adlandırılır. Tartışmasız biçimde dünyanın en yaygın tasarım nesnelerinden biri.

İlk bakışta sade, hatta sıradan görünen bu görüntü, yakından bakıldığında kolektif bellek, kayıp ve aidiyet üzerine sessiz ama derin bir anlatı sunar. 

Psikolojik bellek araştırmaları, çocukluk anılarının çoğu zaman duyusal zenginlik ve duygusal yoğunlukla kodlandığını gösterir. Kokular, görüntüler, tekrar eden sahneler ve ilişkisel bağlamlar uzun süreli belleğe daha güçlü yerleşir. Çocukken öğleden sonraları bahçede oturduğumuz sandalyeler, akşam yemeğinden sonra tatlı eşliğinde yapılan sohbetler, gülen yüzlerin gölgeleri… Zamanla bu imgeler nostaljinin en güçlü tetikleyicilerine dönüşür. 

Bad Bunny’nin albüm kapağında yer verdiği plastik sandalyeler tam da bu nedenle bu kadar anlamlıdır. Monoblok sandalye, dünyanın hemen her yerinde karşımıza çıkan, neredeyse görünmezleşmiş bir nesnedir. Porto Riko’da ise aile, topluluk ve birlikte olma hâlinin görsel hafızasına aittir. Sokaklarda, bahçelerde, okul önlerinde yan yana dizilen bu sandalyeler, insanları bir araya getiren basit ama güçlü bağların sessiz tanıklarıdır. Belki de monoblok sandalyeyi bu kadar güçlü kılan şey, aynı anda hem bir yere ait olması hem de her yerde olmasıdır. Dünyanın dört bir yanında karşımıza çıkan bu sandalye, kimsenin özel sandalyəsi değildir ama herkesin hayatına bir şekilde dokunmuştur. Bu yüzden bu iki sandalye, sessizce kolektif hafızaya yerleşmiş, herkesin sandalyesidir.

Albümün adıyla birlikte düşünüldüğünde  ( Debí Tirar Más Fotos, yani “Keşke daha fazla fotoğraf çekseydim” ) sandalyeler hüzünlü bir boyut kazanır. Boşturlar; belki de artık orada olmayanları temsil ederler: hayatını kaybetmiş büyükleri, göç etmiş aile üyelerini, yavaş yavaş kaybolan bir yaşam biçimini… Porto Riko’ya özgü bir hikâyeden yola çıkar ama sonunda hepimizin kendi kayıplarına, kaçırılmış anlarına ve geri dönülmeyen zamanlarına dokunur. İki plastik sandalye, tuhaf ama etkileyici bir biçimde bu duygusal yükün taşıyıcısı hâline gelir. Kapağın dehası tam da burada yatar.

Bu kapak bana şunu yeniden hatırlatır: Çocukluk anıları yalnızca bireysel değil, aynı zamanda kolektiftir. Bir nesne, bir sahne ya da iki plastik sandalye; binlerce insanın zihninde benzer duyguları uyandırabilir. Nostalji bizi yalnızca geçmişe değil; kim olduğumuza, nereden geldiğimize ve bizi biz yapan ilişkilere de yeniden bağlar.

Bu nedenle Bad Bunny’nin yaptığı şey yalnızca estetik bir tercih değildir. Basit bir nesne aracılığıyla hepimizin içinde taşıdığı çocukluk anılarını, kaybedilmiş zamanların hüznünü ve aidiyet hissini görünür kılar. Bu, müziğin ötesine geçen; belleğe, kimliğe ve duygusal yaşantıya dokunan bir anlatıdır.

Nostalji yalnızca geçmişi hatırlamak değildir; bizi o anın duygusal tonuna yeniden bağlayan bir deneyimdir. Duygusal sinirbilim çalışmaları, nostaljik anıların beynin ödül sistemleriyle ilişkili bölgelerini  özellikle medial prefrontal korteks ve ventral striatum  aktive ettiğini göstermektedir. Bu bölgeler dopamin salımıyla bağlantılıdır; bu da nostaljik hatırlamaların neden sıcaklık, rahatlık ve mutluluk duyguları yarattığını açıklar.

Çocukluk nostaljisi özellikle güçlüdür; çünkü erken yaşam deneyimleri çoğu zaman “ilk”lerle ve hayret duygusuyla ilişkilidir. Bu duygusal yoğunluk, anıların daha kalıcı ve anlamlı olmasını sağlar. Çocukluk nostaljisi; erken yıllara ait deneyimlere, mekânlara, insanlara ve duygulara yönelik duygu yüklü bir özlemi ifade eder. Mutluluk ile kayıp hissini bir arada barındıran bu karmaşık duygu, çoğu zaman koku, ses ya da görsel imgeler gibi duyusal ipuçlarıyla tetiklenir.

Çocukluk döneminde beyin; özellikle hipokampus ve amigdala gibi bellek ve duygu ile ilişkili alanlarda yoğun bir gelişim sürecinden geçer. Bu kritik dönemde oluşan anılar güçlü bir duygusal anlamla kodlanır ve yaşam boyu kalıcılık kazanır. Bilişsel psikolojide anımsama kabarması (reminiscence bump) olarak adlandırılan olgu, çocukluk ve ergenlik dönemindeki duygusal açıdan belirgin anıların yetişkinlikte daha sık hatırlanmasını açıklar. Bu erken deneyimler, benlik algımızı ve dünyayla kurduğumuz ilişkiyi derinden şekillendirir.

Nostaljik çocukluk anıları, kişisel kimliğin inşasında da merkezi bir rol oynar. Otobiyografik bellek, benliğin temel yapı taşlarından biridir. İnsanlar biçimlendirici yıllarına döndükçe yaşam öykülerinde anlam ve süreklilik kurar. Çocukken kim olduğumuzu hatırlamak; korkularımızı, sevinçlerimizi ve mücadelelerimizi bugün kim olduğumuzu anlamak için önemli bir rehber hâline gelir.

Araştırmalar, nostaljinin yalnızlık, stres ve varoluşsal kaygı anlarında koruyucu bir psikolojik işlev gördüğünü göstermektedir. Çocukluk anılarına dönmek; sosyal bağlılığı, benlik saygısını ve iyimserliği artırabilir; depresyon ve kaygı belirtilerini azaltabilir.

Sonuç olarak çocukluk nostaljisi, yalnızca içimizi ısıtan bir deneyim değildir; kimliğimizi anlamamıza, duygusal dayanıklılığımızı güçlendirmemize ve başkalarıyla daha derin bağlar kurmamıza aracılık eden güçlü bir kaynaktır. Geçmişimize dönüp erken deneyimlerimize yakından baktığımızda, kim olduğumuza ve dünyayla nasıl ilişki kurduğumuza dair daha berrak bir farkındalık kazanırız. Hızla akan ve dijitalleşen bir dünyada, bu hatıralar bize özümüzü ve gerçekten değer verdiğimiz şeyleri yeniden hatırlatır.

Bugün kendinize küçük bir an ayırın. Sevdiğiniz bir çocukluk şarkısını dinleyin, eski bir fotoğrafa bakın ya da tanıdık bir mekânda durup etrafınıza bakın.

Nostalji, nereden geldiğinizi ve ne kadar yol aldığınızı size yeniden hatırlatsın.

Kaynaklar:

Abeyta, A. A., Routledge, C., & Kaslon, S. (2020). Combating loneliness with nostalgia: Nostalgic feelings attenuate negative thoughts and motivations associated with loneliness. Frontiers in Psychology, 11, 1219. https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2020.01219/full

Juhl, J., Routledge, C., Arndt, J., Sedikides, C., & Wildschut, T. (2010). Fighting the future with the past: Nostalgia buffers existential threat. Journal of Research in Personality, 44(3), 309–314.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0092656610000310

Bu yazı Birgül Geyimci tarafından hazırlanmıştır ve tüm hakları saklıdır. Her türlü soru görüş ve önerileriniz için birgul@psikolojistanbul.com